Portal [X] (16 lutego 2026) informuje o nadchodzących ekranizacjach „Lalki” Bolesława Prusa: serialu Netflix w reżyserii Pawła Maślony oraz filmu kinowego w reżyserii Macieja Kawalskiego. Artykuł podkreśla współczesność tematu, skupiając się na przemocy pieniędzy, rozczarowaniu nauką i braku transcendentnego wymiaru. Autor wskazuje, że „Lalka” jest opowieścią o miłości i przemocy, ale całkowicie pomija wymiar grzechu, łaski i Boga. Ta redukcja do naturalizmu jest przejawem apostazji współczesnej kultury, która odrzuca panowanie Chrystusa nad społeczeństwem, wbrew nauczaniu Piusa XI w encyklice *Quas Primas*.
Poziom faktograficzny: redukcja dzieła do naturalistycznego dramatu społecznego
Artykuł przedstawia nowe adaptacje jako współczesne i modne, skupiając się na ich zwiastunach i popularności. Podkreśla, że serial i film nabiły ponad pół miliona wyświetleń na YouTube, co wskazuje na masowy zainteresowanie. W opisie treści „Lalki” autor koncentruje się na ekonomice i psychologii: pieniądze jako „laboratorium obserwacji”, model społeczeństwa oparty na „przeliczaniu każdej rzeczy na ruble”, oraz „kult autorytarnego sposobu sprawowania władzy” u postaci Rzeckiego. Cytuje pytanie Rzeckiego o istnienie planu w historii: „czy naprawdę jest jaki plan, wedle którego cała ludzkość posuwa się ku lepszemu, czyli też wszystko jest dziełem przypadku, a ludzkość czy nie idzie tam, gdzie ją popchnie większa siła?”. To pytanie, choć postawione, pozostaje bez odpowiedzi w kontekście wiary, a jedynie jako refleksja nihilistyczna. Artykuł całkowicie pomija jakikolwiek wymiar religijny, moralny w sensie absolutnym czy odniesienie do Boga-Stwórcy i Odkupiciela. Taka selektywna lektura jest faktograficznie błędna, ponieważ choć Prus był pozytywistą, jego powieść powstała w epoce, gdzie kontekst moralny był chrześcijański, a same pojęcia „miłości” i „przemocy” miały głębsze, teologiczne korzenie. Współczesne adaptacje, jak opisuje artykuł, jeszcze bardziej deprecjonują te elementy, redukując „Lalkę” do dramatu społeczno-psychologicznego. To nie jest wierne odczytanie, ale świadome pominięcie transcendentnego, co czyni te ekranizacje narzędziem propagandy naturalizmu.
Poziom językowy: słownictwo secularizowane jako symptom herezji
Analiza leksykalna artykułu ujawnia głęboko zakorzeniony sekularyzm. Używane terminy: „przemoc”, „pieniądze”, „laboratorium obserwacji”, „model nowoczesnego społeczeństwa”, „sklep”, „rzemieślnicze cechy”, „plotkują”, „niepotrzebne zamieszanie”, „kult autorytarnego sposobu sprawowania władzy”, „rozczarowanie wzorcami romantycznymi i obietnicami nauki”, „przypadek”, „większa siła”. Słownictwo to należy do sfery socjologii, psychologii i filozofii naturalistycznej. Brakuje fundamentalnych pojęć katolickiej doktryny: grzech, łaska, Bóg, zbawienie, odkupienie, świętość, cnota, wola Boża, prawa Boże, sąd ostateczny. Ton artykułu jest analityczny, pozbawiony wartościowania moralnego w sensie absolutnym; wszystko jest względne, uwarunkowane społecznie i psychicznie. Ten język jest nie tylko neutralny, ale aktywnie wykluczający transcendentne. Jak uczył Pius IX w *Syllabus Errorum* (błąd 3), współczesny humanizm stawia ludzki rozum jako jedyny arbitrium prawdy i fałszu, co w krytyce literackiej objawia się redukcją dzieła do czynników ludzkich, odrzucając boskie inspiracje czy moralny wymiar objawienia. Taki język jest heretyczny, ponieważ milczy o tym, że „nie ma innego imienia pod niebem, danego ludziom, w którym musimy być zbawieni” (Dz 4,12). Milczenie o Bóg jest herezją praktyczną, apostazją.
Poziom teologiczny: przeciwstawienie niezmiennej doktryny katolickiej
Każde stwierdzenie artykułu musi być zmierzone z niezmienną doktryną Kościoła przed 1958 rokiem.
– **Brak uznania Chrystusa Króla**: Artykuł nie wspomina, że społeczeństwo i kultura muszą publicznie uznać panowanie Jezusa Chrystusa. Pius XI w *Quas Primas* naucza: „Gdy Boga i Jezusa Chrystusa usunięto z praw i z państw… stało się, iż zburzone zostały fundamenty pod tą władzą”. „Lalka” bez Chrystusa jest budowaniem na piasku. „Królestwo Chrystusa obejmuje wszystkich ludzi” – więc ekranizacje, które tego nie uwzględniają, są sprzeczne z encykliką.
– **Naturalizm i relatywizm moralny**: Syllabus Piusa IX potępia błędy:
– 3: „Human reason, without any reference whatsoever to God, is the sole arbiter of truth and falsehood” – to podstawa współczesnej krytyki literackiej, która ocenia „Lalkę” przez pryzmat społeczno-psychologiczny.
– 56: „Moral laws do not stand in need of the divine sanction” – w opisie „Lalki” moralność jest względna, oparta na interesie i sile.
– 58: „all the rectitude and excellence of morality ought to be placed in the accumulation and increase of riches” – dokładnie odpowiada tematyce pieniędzy w powieści, ale bez potępienia jako grzechu.
– 59: „Right consists in the material fact” – Wokulski działa według siły i pieniędzy, a artykuł nie wskazuje, że to sprzeczne z prawem Bożym.
– 77: „it is no longer expedient that the Catholic religion should be held as the only religion of the State” – współczesna kultura jest pluralistyczna, więc ekranizacje, nie odwołując się do katolicyzmu, promują ten błąd.
– **Historyzm i redukcja**: *Lamentabili sane exitu* (Pius X) potępia błędy modernistyczne:
– 54: „Dogmaty… are only a way of explaining… an evolution of Christian consciousness” – współczesne adaptacje redukują „Lalkę” do produktu swoich czasów, odrzucając wieczne prawdy o grzechu i łasce.
– 55: „The Church is hostile to the progress of sciences” – tu odwrotnie: nauka (społeczna) staje się normą, a wiara jest wykluczona.
– 60: „The truth changes with man” – pytanie Rzeckiego o „plan” sugeruje, że prawda jest niepewna, co heretyckie.
Artykuł, przez pomijanie wiary, popiera te błędy. Jest to herezja w praktyce, ponieważ neguje konieczność Chrystusa dla zrozumienia historii i moralności.
Poziom symptomatyczny: ekranizacje jako owoce soborowej rewolucji
To nie jest jedynie błąd interpretacyjny, ale systemowy objaw apostazji. Sobór Watykański II i postsoborowi wprowadzili hermeneutikę ciągłości, która relatywizuje doktryny i separuje wiarę od życia publicznego. *Tygodnik Powszechny* jako periodyk katolicki od lat promuje taką separację, a ten artykuł jest jej typowym przykładem: omawia polską klasykę bez jakiegokolwiek odniesienia do katolicyzmu, traktując go jako prywatny wybór, nie zaś jako normę społeczną. *Quas Primas* mówi, że bez publicznego uznania Chrystusa Króla społeczeństwo pogrąża się w niezgody, zazdrości i egoizmie – dokładnie to, co opisuje „Lalka”. Współczesne ekranizacje, zamiast wskazać na jedyne lekarstwo (Królestwo Chrystusa), pogłębiają chorobę, prezentując świat bez Boga jako normalny. To efekt secularizacji, której Pius IX w *Syllabus* (błąd 80) nazwał „połączeniem z progresem, liberalizmem i nowoczesnością”. Artykuł pochwala „współczesność” adaptacji, co jest bezpośrednim odrzuceniem ostrzeżenia Piusa X w *Pascendi Dominici gregis* przeciwko modernizmowi, który „chce zniszczyć religię objawioną”. Te ekranizacje są więc nie tylko artystycznymi niepowodzeniami, ale duchowym zdradzeniem dziedzictwa Prusa, który mimo swojego pozytywizmu żył w kulturze chrześcijańskiej. Obecne adaptacje, usuwając ten kontekst, stwarzają fałszywy obraz człowieka i historii, przygotowując grunt dla ostatecznej apostazji, o której mówi *Quas Primas*: „Gdyby Królestwo Chrystusa objęło wszystkich, nie mielibyśmy wątpić o pokoju”. Brak tego Królestwa w kulturze prowadzi do chaosu, który „Lalka” opisuje, ale nie rozwiązuje. Jedynym lekarstwem jest powrót do niezmiennej wiary, która widzi w historii dzieło Opatrzności Bożej i w przemocy grzechu, a w miłości odbicie Bożej miłości.
Prawdziwa miłość chrześcijańska, oparta na poświęceniu Chrystusa, jest jedynym lekarstwem na przemoc pieniądza i nihilizm. Tylko w Królestwie Chrystusa może istnieć prawdziwa sprawiedliwość społeczna (Pius XI, *Quas Primas*).
Za artykułem:
Dlaczego czekamy na nowe ekranizacje „Lalki” Bolesława Prusa (tygodnikpowszechny.pl)
Data artykułu: 16.02.2026
