Portal Gość Niedzielny (11 czerwca 2026) relacjonuje trwające poszukiwania ofiar Rzezi Wołyńskiej w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej na Wołyniu, zapowiadając ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni ukraińskich nacjonalistów jeszcze w tym roku. Tekst, oparty na informacjach prasowych i wypowiedziach przedstawicieli Instytutu Pamięci Narodowej, przedstawia te poszukiwania jako wyłącznie techniczno-logistyczne przedsięwzięcie – uzyskanie zgody, planowanie prac, dokumentowanie mogił. Jest to charakterystyczny przykład posoborowej narracji, w której najważniejsza wydarzenie historyczne i moralne zostaje zredukowane do biurokratycznej procedury, a pamiętający naród pozbawiony zostaje najistotniejszego: kontekstu duchowego, teologicznego i ostatecznego sensu cierpienia oraz śmierci. To nie jest pamięć, to jest archiwizacja tragedii w próżni zbawienia.
Redukcja rzezi do procedury logistycznej
Analiza tekstu Gościa Niedzielnego ujawnia fundamentalny błąd perspektywy: całe przedsięwzięcie ekshumacyjne zostaje przedstawione w kategoriach wyłącznie technicznych i administracyjnych. Czytamy o „logistycznym rozplanowaniu”, „przeliczeniu sił”, „organizacji prac Biura Poszukiwań i Identyfikacji”. Ks. Tomasz Trzaska mówi o „bardzo dużym przedsięwzięciu”, a prof. Krzysztof Szwagrzyk o „szczegółowej dokumentacji”, „fotografowaniu”, „mierzeniu”. To język urzędnika, nie język pasterza dusz, który stoi przed grobem setek zamordowanych współbraci w Chrystusie.
Należy oddać sprawiedliwość: fakty przedstawione w artykule są prawdziwe, a same ekshumacje są czynem należnym i koniecznym. Zbrodnie wołyńskie – masowe mordy na ludności polskiej dokonane przez oddziały OUN-UPA w 1943 roku – stanowią jedną z najpotworniejszych zbrodni XX wieku. Odnalezienie szczątków, identyfikacja ofiar, oddanie im godnego pochówku to obowiązek moralny wobec zmarłych i ich rodzin. Święty Jan Paweł II (wspomniany w tekście w innym kontekście) mówił o konieczności „czyszczenia pamięci” i przebaczenia, ale przebaczenie nie może istnieć bez prawdy, a prawda nie może istnieć bez sprawiedliwości.
Jednakże sposób, w jaki portal Gość Niedzielny relacjonuje te wydarzenia, jest charakterystyczny dla mentalności posoborowej: wszystko zostaje sprowadzone do poziomu naturalistycznego. Nie ma w tekście ani jednego słowa o tym, że te osoby – zamordowane w bestialskich okolicznościach – są obecnie u Boga, że ich dusze oczekują nie tylko na ekshumację ciała, ale na zbawienie, które jest w Chrystusie. Nie ma modlitwy za zmarłych. Nie ma odniesienia do nauki o śmierci i odkupieniu. Nie ma przypomnienia, że jedynym źródłem prawdziwego pokoju dla tych ofiar jest Chrystus Król, który „jest zmartwychwstał i żyje na wieki” (Ap 1,18).
Język technokratyczny jako maska duchowej pustki
Analiza językowa artykułu ujawnia całkowite zdominowanie tekstu przez słownictwo biurokratyczne i techniczne. Mówi się o „procedurze”, „zgodach”, „dokumentacji”, „logistyce”, „etapach prac archeologiczno-ekshumacyjnych”. To język instytucji, nie język Kościoła. Język ten jest w sobie neutralny, ale w kontekście opisu masowej zbrodni staje się formą duchowego obojętności – jakby śmierć setek ludzi była jedynie kwestią administracyjną.
W przeciwieństwie do tego, jak Kościół przedsoborowy podchodził do podobnych wydarzeń, nie ma tu żadnego odniesienia do liturgii pogrzebowej, do Mszy Świętych za dusze zmarłych, do nauki o cierpieniu jako wartości odkupieńczej. Encyklika Quas Primas Piusa XI przypomina, że Chrystus „otrzymał od Ojca nieograniczone prawo nad wszystkim, co stworzone” (por. Dz 7,13-14), a Jego królestwo „obejmuje wszystkich ludzi” – także tych zamordowanych w Wołyniu. Ale w tekście Gościa Niedzielnego Chrystus nie istnieje jako odniesienie dla pamięci o rzezi.
Pamięć bez odkupienia – pamięć bez sensu
Najcięższym błędem artykułu nie jest to, co zawiera, ale to, co pomija. Cały tekst jest pozbawiony jakiejkolwiek refleksji teologicznej nad sensem cierpienia i śmierci. Nie ma odniesienia do nauki Kościoła o tym, że cierpienie – nawet najpotężniejsze – nabiera wartości tylko wtedy, gdy zostaje zjednoczone z Męką Chrystusa na Krzyżu. Św. Paweł Apostoł uczy: „Uzupełniam w moim ciele to, czego brak w cierpieniach Chrystusa, dla Jego ciała, którym jest Kościół” (Kol 1,24). Ta nauka jest fundamentem katolickiej teologii cierpienia, a jej brak w tekście o ekshumacjach wołyńskich sprawia, że całe przedsięwzięcie zostaje pozbawione swojego najgłębszego sensu.
Pytanie, które należy zadać redakcji Gościa Niedzielnego, jest następujące: czy odnalezienie szczątków i ich identyfikacja to wszystko, co możemy zaoferować ofiarom rzezi wołyńskiej? Czy nie powinniśmy również – a może przede wszystkim – modlić się za ich dusze, ofiarować za nich Najświętszą Ofiarę Mszy Świętej, wstępować u Boga o miłosierdzie dla nich? Czy nie powinniśmy przypominać czytelnikom, że jedyną nadzieją dla tych ofiar – jak dla każdego człowieka – jest zbawienie w Chrystusie, który „umarł za grzechy nasze i zmartwychwstał dla naszego usprawiedliwienia” (Rz 4,25)?
Instytucja zamiast Kościoła
Tekst Gościa Niedzielnego jest pełen odniesień do Instytutu Pamięci Narodowej, do Biura Poszukiwań i Identyfikacji, do zgód władz ukraińskich, do procedur i protokołów. To instytucje świeckie prowadzą świeckie przedsięwzięcie. Nie ma w tekście żadnego odniesienia do roli Kościoła katolickiego w procesie pamięci o rzezi wołyńskiej – a przecież to Kościół przez wieki był strażnikiem pamięci narodowej, to w kościołach odprawiano Msze Święte za zmarłych, to kapłanowie towarzyszyli pogrzebom.
W ujęciu przedsoborowym ekshumacja i identyfikacja ofiar byłyby nieodłącznie połączone z działalnością duchową: modlitwą, Mszą Świętą, sakramentalnym towarzyszem. W ujęciu Gościa Niedzielnego – i ogólnie posoborowym – Kościół zostaje zepchnięty na margines, a jego rola ogranicza się być może do wystąpień okolicznościowych. To jest duchowa katastrofa: naród, który pamięta swoje męczeństwo, zapomina o Tym, który jedynie może nadać temu męczeństwu zbawczą wartość.
Zbrodnia wołyńska w kontekście apostazji
Należy z całą mocą podkreślić: zbrodnia wołyńska była dziełem ludzi, którzy odrzucili Chrystusa i Jego prawo. Ukraińscy nacjonaliści, którzy dokonali tych mordów, działali w imię ideologii, która była w istocie zaprzeczeniem Ewangelii. Ich czyny były owocem apostazji – odrzucenia Boga i Jego prawa. To jest kontekst, który tekst Gościa Niedzielnego całkowicie pomija.
Pius XI w encyklice Quas Primas ostrzegał, że gdy Chrystus zostaje usunięty z życia publicznego i prywatnego, „ginąć muszą narody i jednostki”. Zbrodnia wołyńska jest potwierdzeniem tego ostrzeżenia. Gdy narodzy odrzucają Królestwo Chrystusa, otwierają drogę najpotężniejszej bestialskości. Pamięć o tej zbrodni bez przypomnienia tego kontekstu jest nie tylko niepełna, ale i niebezpieczna – bo sugeruje, że można budować pokój i pojednanie bez fundamentu, którym jest Chrystus Król.
Co powinienoby zawierać prawdziwy tekst o ekshumacjach wołyńskich
Prawdziwy tekst o ekshumacjach wołyńskich – tekst katolicki, nie naturalistyczny – powinien zawierać przede wszystkim:
Modlitwę za zmarłych. Każda ekshumacja powinna być poprzedzona i zakończona modlitwą za dusze ofiar. Msza Święta za zmarłych jest najwyższym darem, jaki możemy zaoferować tym, którzy odeszli. Bez tego ekshumacja jest czynem czysto świeckim, pozbawionym nadprzyrodzonej wartości.
Naukę o odkupieniu. Cierpienie i śmierć ofiar wołyńskich nabierają pełni sensu tylko w zjednoczeniu z Ofiarą Chrystusa na Krzyżu. Kościół zawsze nauczał, że cierpienie – nawet najpotężniejsze – staje się wartością odkupieńczą tylko przez zjednoczenie z Męką Pańską.
Wezwanie do przebaczenia. Katolicy są powinni wybaczyć – tak jak Chrystus przebaczył. Ale przebaczenie nie może istnieć bez prawdy i bez sprawiedliwości. Ekshumacje służą prawdzie i sprawiedliwości, a modlitwa za zmarłych służy przebaczeniu.
Przypomnienie o Chrystusie Królu. Tylko w Królestwie Chrystusa – które „nie jest z tego świata” (J 18,36), ale które przenika każdy aspekt rzeczywistości – znajduje się prawdziwy pokój dla ofiar każdej zbrodni. Bez Chrystusa pamięć o rzezi pozostaje pustym archiwum.
Podsumowanie: pamięć bez Boga to pamięć martwa
Portal Gość Niedzielny, relacjonując ekshumacje wołyńskie, przedstawia je jako wyłącznie techniczno-administracyjne przedsięwzięcie. To jest charakterystyczny przykład posoborowej redukcji rzeczywistości do poziomu naturalistycznego. Pamięć o rzezi wołyńskiej – jednej z najpotężniejszych tragedii narodu polskiego – zostaje pozbawiona swojego duchowego, teologicznego i odkupieńczego wymiaru.
Nie kwestionujemy samej konieczności ekshumacji i identyfikacji ofiar. To jest obowiązek moralny. Ale kwestionujemy narrację, która całkowicie pomija Chrystusa i Jego Kościół z procesu pamięci. Taka narracja jest nie tylko niepełna, ale i duchowo szkodliwa – bo sugeruje, że można pamiętać bez Boga, że można cześć zmarłych bez modlitwy, że można budować pokój bez Króla Pokoju.
Prawdziwa pamięć o rzezi wołyńskiej musi być pamięcią katolicką – pamięcią, która uznaje Boga, uznaje Jego prawo, uznaje wartość cierpienia zjednoczonego z Chrystusem, i uznaje nadzieję zbawienia dla każdego człowieka. Bez tego pamięta martwa – i nie służy zbawieniu żywych.
Za artykułem:
Trwają poszukiwania ofiar Rzezi Wołyńskiej, ekshumacje jeszcze w tym roku (gosc.pl)
Data artykułu: 11.06.2026
