Portal „Tygodnik Powszechny” relacjonuje wywiad z prof. Andrzejem Chwalbą, historykiem związanym z Uniwersytetem Jagiellońskim, poświęcony setnej rocznicy zamachu majowego z 1926 roku. Rozmówca przedstawia wydarzenia z maja 1926 r. jako „przewrót” lub „zamach stanu”, analizując motywacje Józefa Piłsudskiego, który – według autora – działał w obronie niepodległości Polski i modernizacji państwa. Artykuł ukazuje zamach jako wynik kryzysu demokracji parlamentarnej, osłabienia pozycji Polski na arenie międzynarodowej oraz osobistego rozczarowania Piłsudskiego sytuacją w kraju. Jednocześnie tekst milczy o fundamentalnym kontekście duchowym tych wydarzeń – o odrzuceniu panowania Chrystusa Króla nad narodem i państwem polskim, co stanowiło głęboką przyczynę wszelkich klęsk narodowych. Zamach majowy nie był tylko aktem politycznym – był aktem apostazji, który otworzył drogę do autorytaryzmu i duchowej pustki, w której Polska płonęła przez następne dekady.
Demokracja bez Boga – recepta na samozagładę
Prof. Chwalba przedstawia demokrację parlamentarną II RP jako system „chybotliwy”, „niepewny” i „źle funkcjonujący”, który „nie dawał szans na zwycięstwo” w obliczu zagrożeń zewnętrznych. Cytowany historyk powtarza za Piłsudskim, że „demokracja jest tylko środkiem, a celem jest niepodległość Polski” – i jeśli środek nie działa, można go poświęcić. To jest dokładnie ta sama logika, którą potępił Pius XI w encyklice Quas Primas (1925): „Gdy Boga i Jezusa Chrystusa – tak się żaliliśmy – usunięto z praw i z państw i gdy już nie od Boga, lecz od ludzi wywodzono początek władzy, stało się iż zburzone zostały fundamenty pod tąż władzą, gdyż usunięto główną przyczynę, dlaczego jedni mają prawo rozkazywać, drudzy zaś mają obowiązek słuchać.”
Demokracja, której brak Bożego fundamentu, staje się tylko areną walki interesów partyjnych – dokładnie tak, jak opisuje to artykuł: „partie są nadmiernie skonfliktowane, posiedzenia Sejmu przegadane, posłowie myślą tylko o własnych interesach”. Ale problem nie leżał w samej demokracji jako formie rządów – problem polegał na tym, że Polska odrodzona w 1918 roku nie złożyła się w ofierze Chrystusowi Królowi, nie uznała Jego prawa nad sobą. Zamiast tego wybrała świecką republikę, w której „garnki są puste i demokracją się nie napełnią” – bo „nie odbiera rzeczy ziemskich Ten, który daje Królestwo niebieskie!” (hymn Crudelis Herodes).
Piłsudski – mesjasz bez Boga
Artykuł przedstawia Piłsudskiego jako postać mesjanistyczną: „wódz, osoba w dziejach sprawdzona, zrobi porządek, rozpędzi Sejm i Senat […] i wprowadzi silną władzę gwarantującą ludziom to, czego oczekują”. To jest klasyczny obraz człowieka pragnącego być zastępcie Boga – mesjasza świeckiego, który ma „intuicję polityczną” i potrafi „podgrzewać nastroje”. Prof. Chwalba nie kwestionuje tej roli – wręcz ją legitymizuje, pisząc, że „zamach dał Piłsudskiemu więcej, niż wcześniej chciał mieć” i że „formalnie urząd […] nie był mu potrzebny”, bo „nie musiał być ogłoszony dyktatorem, aby nim realnie być”.
Pius XI w Quas Primas ostrzegał przed takimi postaciami: „Chrystus króluje w umysłach ludzi […] w woli ludzi […] w sercach” – ale tylko wtedy, gdy ludzie Mu się poddają. Piłsudski nie chciał się poddać nikomu – ani Bogu, ani konstytucji. Jego „przemiana z demokraty w autokratę”, którą opisuje Chwalba, nie była procesem stopniowym – była logiczną konsekwencją odrzucenia Bożego prawa. „Nie przez co innego szczęśliwe państwo – a przez co innego człowiek, państwo bowiem nie jest czym innym, jak zgodnym zrzeszeniem ludzi” (św. Augustyn, List do Macedoniusza, c. III).
Bratobójcze starcia – znak Boży sąd
Artykuł wspomina, że w walkach zginęło 379 osób, w tym 164 cywilów. To była wojna domowa – brat z bratem, Polak z Polakiem. Prof. Chwalba unika tej nazwy, preferując eufemizmy: „przewrót”, „zamach majowy”, „zamach stanu”. Ale Pismo Święte mówi wyraźnie: „Jeśli państwo samo w sobie jest podzielone, nie może wytrwać” (Mt 12,25). Zamach majowy był znakiem Bożego sądu nad narodem, który odrzucił swojego Prawdziwego Króla.
Pius IX w encyklice Quanto Conficiamur Moerore (1863) pisał: „Gdyby kiedy ludzie prywatnie i publicznie uznali nad sobą władzę królewską Chrystusa, wówczas spłynęłyby na całe społeczeństwo niesłychane dobrodziejstwa, jak należytą wolność, jak porządek i uspokojenie, jak zgoda i pokój.” Polska wybrała drogę przeciwną – i zebrała owoce, które opisuje artykuł: autorytaryzm, cenzurę, więzienia polityczne, obóz w Berezie Kartuskiej.
Milczenie o grzechu – najcięższe oskarżenie
Najbardziej symptomatyczne w artykule jest to, czego nie ma. Nie ma ani słowa o tym, że Polska mogła być Królestwem Chrystusa – nie w sensie metaforicznym, ale dosłownym, tak jak nauczał Pius XI. Nie ma ani słowa o tym, że demokracja bez Boga jest tylko iluzją, która prowadzi do tyranii. Nie ma ani słowa o tym, że prawdziwa niepodległość polega na posłuszeństwie wobec Prawa Bożego, a nie na sile wojskowej.
Zamiast tego artykuł oferuje naturalistyczną interpretację historii, w której jedynymi siłami są: polityka, ekonomia, armia i „osobowość wodza”. To jest dokładnie ten sam błąd, który potępił św. Pius X w dekrecie Lamentabili sane exitu (1907): „Poglądy ojców Soboru Trydenckiego na temat początku sakramentów […] bardzo się różnią od słusznych poglądów dzisiejszych historyków i badaczy chrześcijaństwa” (propozycja 39). Historycy „Tygodnika Powszechnego” nie widzą w historii niczego poza ludzkimi strukturami – a przecież „Bóg jest rzeczywistym Autorem Pisma Świętego” (odpowiedź na propozycję 9 z Lamentabili).
Polska po maju 1926 – droga do ruiny
Artykuł opisuje lata 1926–1929 jako „czas przyspieszonej modernizacji i scalenia państwa oraz niskiego bezrobocia”, ale dodaje: „ale czym dalej, tym gorzej. Mamy ciężki kryzys gospodarczy i sanacja nie wypracowała dobrego pomysłu, jak sobie z nim poradzić.” To jest owoc drzewa zasadzionego w maju 1926 roku. „Nie mylcie: Bóg się nie dać na śmiankę. Co człowiek sieje, to i żnie” (Ga 6,7).
Prof. Chwalba pyta: „Czy to się może powtórzyć? Bratobójcze starcia, zamach?” – i odpowiada: „To raczej trudno sobie wyobrazić […] Żyjemy jednak w innym czasie historycznym. Wojsko jest zintegrowane w NATO, jesteśmy w Unii Europejskiej, a obywatele znają swoją wartość.” To jest iluzja bezpieczeństwa opartego na sojuszach świeckich – a przecież „nie masz w żadnym innym zbawienia. Albowiem nie jest pod niebem inne imię dane ludziom, w którym byśmy mieli być zbawieni” (Dz 4,12). Ani NATO, ani Unia Europejskia nie zastąpią Chrystusa Króla.
Wniosek – powrót do prawdy
Zamach majowy 1926 roku nie był tylko wydarzeniem historycznym – był duchową klęską, której konsekwencie Polska odczuwa do dziś. Dopóki naród polski nie uznaje panowania Chrystusa Króla nad sobą – w prywatnym i publicznym życiu – dopóty będzie zbierał owce apostazji i samowoli. „Oby się to stało, Czcigodni Bracia, iżby nie należący do Kościoła zapragnęli i przyjęli dla dobra swego zbawienia słodkie jarzmo Chrystusowe” – tak pisał Pius XI w Quas Primas. To jest jedyna droga dla Polski – nie NATO, nie UE, nie „silna osobowość”, ale Chrystus Król.
Za artykułem:
Zamach majowy 1926. Piłsudski, demokracja w II RP i cena władzy (tygodnikpowszechny.pl)
Data artykułu: 06.05.2026
