Portal „Tygodnik Powszechny” (26 maja 2026) publikuje szkic Aleksandry Majak, dziennikarki i krytyczki literackiej, zatytułowany „Pod prąd. Jak dziś czytać, rozmawiać i pisać o literaturze”. Tekst ten, wydawałoby się, dotyczy jedynie metodologii krytyki literackiej – ale pod powierzchnią akademickiej refleksji kryje się głębsza, bolesna prawda: jest to kolejny przykład duchowej pustyni, w jakiej porusza się inteligencja katolicka uwikłana w struktury posoborowe. Autorka, zamiast wskazać prawdziwe źródło mądrości i piękna – którym jest jedynie Chrystus i Jego Kościół – gubi się w labiryncie postmodernistycznych teorii, relatywizmu interpretacyjnego i naturalistycznego humanitaryzmu. Jej szkic jest symptomatycznym przejawem apostazji intelektualnej, w której krytyka staje się autotelną grą, a literatura – narzędziem samozachwytu, nie zaś drogą do Boga.
Poziom faktograficzny: co mówi tekst – i co milczy
Aleksandra Majak przedstawia się jako krytyczka literacka, dziennikarka, absolwentka studiów doktorskich na Oxfordzie, autorka tekstów o przekładzie, historii literatury XX wieku, krytyce feministycznej i queerowej. Jej szkic to osobista refleksja nad rolą krytyki literackiej – nad tym, czy powinna ona „budować relacje” z czytelnikiem, czy raczej demaskować, podważać i diagnozować braki. Autorka cytuje takie postacie jak Rita Felski, Susan Sontag, Stephen Greenblatt, Harold Bloom, Adrienne Rich, Toni Morrison – wszystkie związane z akademickim światem anglojęzycznym, z nurtami postkrytyki, nowego historyzmu, feminizmu i dekonstrukcji.
Tekst jest pozbawiony jakiejkolwiek wiarygodnej metody interpretacyjnej. Autorka przyznaje to wprost: „Szkic ten jest, z założenia, niedokończony”. Nie ma tu systematycznej analizy, nie ma kanonu, nie ma kryteriów oceny – jest jedynie strumień świadomości, mieszanka autobiografii, teorii literackiej i osobistych preferencji. Cytuje Felski, która postuluje odejście od „hermeneutyki podejrzeń” – ale nie definiuje, co ją zastępuje. Cytuje Sontag i jej słynne „nie potrzebujemy hermeneutyki, ale erotyki sztuki” – sformułowanie bluźniercze, bo sprowadza sztaktę do czysto sensualnego przeżycia, pozbawiając jej wymiaru transcendencji.
Co najważniejsze: w całym tekście ani razu nie pojawia się imię Jezusa Chrystusa, ani jakiekolwiek nawiązanie do wiary katolickiej, sakramentów, łaski, prawdy objawionej czy Kościoła. Autorka, pisząc w tytule określającym się jako katolicki, przemilcza to, co stanowi sedno katolickiej antropologii: że człowiek jest stworony na obraz i podobieństwo Boga, że piękno literatury jest odbiciem Piękna Absolutnego, że prawda jest osobą – Chrystusem, a nie subiektywną konstrukcją umysłu ludzkiego. To przemilczenie nie jest przypadkowe – jest systemowe. Jest wynikiem formowania się w strukturach, które od dziesięcioleci redukują katolicyzm do kultury, a kulturę do estetyki.
Poziom językowy: ton jako symptom apostazji intelektualnej
Język szkicu jest językiem akademickiego establishmentu – pełen neologizmów, anglicyzmów, terminologii krytyczno-literackiej, która celowo zaciemnia zamiast wyjaśniać. Mówi się o „postkrytyce”, „afirmacji”, „reparacyjnym czytaniu”, „autoteorii”, „metakrytyce”, „translation studies”, „close reading”, „hermeneutyce podejrzeń”. To język, który nie służy komunikacji prawdy, lecz budowaniu muru między elitą akademicką a zwykłym czytelnikiem. Język, który w strukturach posoborowych zastępuje katechezę, kazanie i naukę doktrynalną.
Autorka pisze: „Traktujmy czytelnika serio” – ale jednocześnie przyznaje, że sama traktuje go „pobłażliwie, jak osobę bezkrytyczną, impulsywnie emocjonalną”. To wewnętrzna sprzeczność, której autorka nie tylko nie rozwiązuje, ale wręcz z niej czerpa satysfakcję. Pisze: „Wierzę, że dobra krytyka potrafi podważyć własne założenia i dopisywać apendyks, w którym stara się pokazać inną perspektywę” – ale nie ma w jej tekście żadnego prawdziwego podważenia, żadnej kontrargumentacji, żadnej prawdziwej dyskusji. Jest jedynie prezentacja własnych preferencji, opakowana w język akademickiej refleksji.
Ton tekstu jest tonem osoby, która utraciła poczucie hierarchii wartości. Wszystko jest relatywne: „motywacje lektur są różne”, „nie wszystko, co doceniasz, musisz akceptować”, „gramy chyba w inną grę”. To ton człowieka, który nie wie, czym jest prawda – bo prawda nie jest subiektywna, nie jest „perspektywą”, nie jest „trybem czytania”. Prawda jest jedna, niezmienna, objawiona w Chrystusie i przechowywana w Magisterium Kościoła katolickiego.
Poziom teologiczny: naturalistyczna redukcja kultury
Św. Pius XI w encyklice Quas Primas (1925) nauczał, że Chrystus Król panuje nie tylko w umysłach ludzi, ale także w woli i sercach – i że Jego Królestwo obejmuje wszystkie sfery życia, w tym kulturę, sztukę i naukę. Pius IX w encyklice Quanto Conficiamur Moerore (1863) ostrzegał przed „śmiercionośnym błędem” tych, którzy wierzą, że można osiągnąć zbawienie poza Kościołem katolickim. A św. Pius X w dekrecie Lamentabili sane exitu (1907) potępił jako herezję twierdzenie, że „prawda zmienia się wraz z człowiekiem, ponieważ rozwija się wraz z nim, w nim i przez niego” – co dokładnie odpowiada relatywizmowi prezentowanemu przez Majak.
Tekst Aleksandry Majak jest wypełniony tym błędem. Autorka pisze o „kontestowanym kanonie”, o „decentralizacji lektur”, o tym, że „niewiele jest już w literaturze lektur wspólnych”. Ale kanon literacki – podobnie jak kanon prawdy – nie jest konstruktem społecznym, który można dowolnie przebudowywać. Istnieje obiektywne piękno, istnieje obiektywna prawda, istnieje obiektywna hierarchia wartości – i hierarchia ta wynika z natury rzeczy, która jest dziełem Boga.
Kiedy autorka pisze o „erotyce sztugi” Susan Sontag, o „afirmatywnym języku” postkrytyki, o „radości ze współpracy” – nie wie lub nie chce wiedzieć, że prawdziwa radość płynie nie z afirmacji ludzkiej, ale z zjednoczenia z wolą Bożą. Że prawdziwe piękno sztuki jest odbiciem splendor veritatis – blasku prawdy. Że krytyka literacka, jeśli ma być czymś więcej niż grą intelektualną, musi być usługą prawdzie – a prawda jest osobą: „Ego sum via, veritas et vita” (J 14,6).
Brak tego wymiaru w tekście Majak nie jest przypadkowy. Jest wynikiem systemowego wytwarzania inteligencji katolickiej, która zna nazwiska Felski, Sontag i Greenblatta, ale nie zna ani Quas Primas, ani Lamentabili, ani Quanto Conficiamur Moerore. Inteligencji, która potrafi mówić o „translation studies”, ale nie potrafi mówić o tym, że Chrystus jest Królem wszystkich narodów – w tym narodu polskiego, w tym świata kultury i nauki.
Poziom symptomatyczny: „Tygodnik Powszechny” jako przekaźnik apostazji
„Tygodnik Powszechny” od dziesięcioleci funkcjonuje jako jeden z głównych przekaźników modernistycznej apostazji w Polsce. Nie jest to przekaz katolicki – jest to przekaz katolickiego liberalizmu, który odrzucił niezmienną doktrynę na rzecz „dialogu ze współczesnością”, „otwartości na świat” i „postępu”. Redakcja tego tygodnika nie tylko nie broni prawdy katolickiej, ale aktywnie ją podstawia – zamieniając ją na kulturę, kulturę na estetykę, estetykę na subiektywne preferencje.
Publikacja szkicu Aleksandry Majak jest tego kolejnym dowodem. Autorka nie jest heretyczna w tym sensie, że nie głosi jawnej herezji – jest heretyczna w tym sensie, że przemilcza prawdę. A milczenie o Chrystusie, milczenie o Kościele, milczenie o sakramentach, milczenie o łasce i grzechu – to jest najcięższa forma apostazji. Apostazja, o której pisał Pius XI w Quas Primas: gdy Chrystus jest usunięty z życia publicznego i prywatnego, ginąć muszą narody i jednostki.
Prawdziwa krytyka literacka – jeśli ma być katolicka – musi być usługą prawdzie. Musi oceniać dzieła literatury nie przez pryzmat teorii postkrytycznych, lecz przez pryzmat niezmiennych zasad wiary i moralności. Musi rozpoznawać piękno jako odbicie Piękna Bożego, prawdy jako odbicia Prawdy Objawionej, dobro jako odbicia Dobra Najwyższego. Musi prowadzić czytelnika do Boga – nie w kierunku subiektywnych „zachwytów” i „ekscytacji”, do Boga.
Tekst Aleksandry Majak nie prowadzi do Boga. Prowadzi do siebie – do własnych „ekscytacji”, „niepokojów”, „intuicji”. Jest to tekst autotrelny, zamknięty w sobie, pozbawiony transcendencji. Jest to tekst człowieka, który szuka prawdy – ale szuka jej nie tam, gdzie jest, tylko tam, gdzie jej nie ma.
Co mówią święci – a czego milczy „Tygodnik Powszechny”
Św. Tomasz z Akwinu w Summa Theologiae nauczał, że piękno jest transcendentalem – że jest wspólne Bogu, prawdzie i dobru. Że piękno dzieła sztuki jest mierzone nie subiektywnymi preferencjami odbiorcy, lecz jego zgodnością z prawdami wiary i moralności. Źródłem piękna nie jest człowiek – źródłem piękna jest Bóg.
Św. Jan Paweł II (tu należy zaznaczyć: nie chodzi o uzurpatora, lecz o świętego kanonizowanego przed 1958 – korekta: św. Jan Paweł II został „kanonizowany” przez uzurpatora Bergoglio, więc nie może być przywołany jako autorytet) – w Liście do Artystów (1999) pisał: „Sztuka, gdy jest autentyczna, ma w sobie moc przywoływania tajemnicę stworzenia i przybliżania człowiekowi oblicze Boga”. Ale ten list został napisany przez uzurpatora, więc nie może być traktowany jako autorytet doktrynalny.
Prawdziwy przekaz katolicki o sztuce i literaturze znajdujemy u św. Piusa X, który w Pascendi Dominici gregis (1907) demaskował modernistów, którzy redukowali wiarę do subiektywnego przeżycia. U Piusa IX, który w Syllabus Errorum (1864) potępił relatywizm, naturalizm i racjonalizm. U Piusa XI, który w Quas Primas wezwał do publicznego uznania panowania Chrystusa Króla nad wszystkimi sferami życia – w tym nad kulturą i sztuką.
Żadnego z tych autorytetów Aleksandra Majak nie przywołuje. Jej światopogląd jest światopoglądem czysto naturalistycznym, zubożonym o wymiar nadprzyrodzony, zredukowanym do emocji, intuicji i subiektywnych preferencji. Jest to światopogląd człowieka, który nie wie, że Chrystus jest Królem – i że Jego Królestwo obejmuje również literaturę, krytykę i kulturę.
Wniosek: powrót do Tradycji jako jedyna droga
Tekst Aleksandry Majak jest bolesnym świadectwem duchowej pustyni, w jakiej funkcjonuje współczesna inteligencja katolicka w strukturach posoborowych. Jest to tekst człowieka, który szuka – ale szuka nie w Kościele, lecz w teorii literackiej. Nie u Boga, lecz u Felski. Nie u Chrystusa, lecz u Sontag.
Jedyną drogą wyjścia z tej sytuacji jest powrót do niezmiennego Magisterium Kościoła katolickiego – do nauki Piusa IX, Piusa X, Piusa XI i wszystkich papieży, którzy bronili prawdy przeciw błędom nowożytnym. Do nauki, która uczy, że Chrystus jest Królem – Królem nie tylko serc, ale i umysłów, nie tylko dusz, ale i kultury. Że prawda jest jedna i niezmienna. Że piękno jest odbiciem Piękna Bożego. Że sztuka i literatura, jeśli mają być autentyczne, muszą służyć Bogu – nie człowiekowi.
Dopóki „Tygodnik Powszechny” i podobne media nie powrócą do tej nauki, dopóty będą one przekaźnikami apostazji – nie katolicyzmu. Dopóty ich teksty będą świadectwem duchowego bankructwa, nie duchowego zbawienia. Dopóty czytelnik szukający prawdy będzie musiał szukać jej gdzie indziej – tam, gdzie jest ona przechowywana w całości i bez zniekształceń: w prawdziwym Kościele katolickim, w ważnej Mszy Świętej, w sakramentach, w modlitwie, w Ewangelii.
Tylko tam – a nie w postkrytyce, nie w teorii przekładu, nie w „erotyce sztuki” – dusza znajduje prawdziwe ukojenie. Tylko tam – a nie w akademickim estetyzmie – rozum odnajduje prawdę. Tylko tam – a nie w „Tygodniku Powszechnym” – człowiek spotyka Chrystusa Króla.
Za artykułem:
Pod prąd. Jak dziś czytać, rozmawiać i pisać o literaturze (tygodnikpowszechny.pl)
Data artykułu: 26.05.2026
