Tygodnik Powszechny publikuje felieton Tomasza Stawiszyńskiego, w którym autor analizuje wypowiedź Krzysztofa Stanowskiego o „babsku obrzydliwym, które powinno się trzymać na rynku rozebrane do naga, przypięte do jakiegoś słupa” oraz jego późniejszą próbę przedstawienia tych słów jako „przenośni”. Stawiszyński z jednej strony krytykuje hipokryzję obu stron barykady medialnej, z drugiej – próbuje obronić tezę, że język nienawiści jest problemem systemowym, a nie jedynie kwestią indywidualnej moralności. Problem polega na tym, że cała ta analiza toczy się w próżni duchowej, gdzie nie ma miejsca na naukę Kościoła o grzechu, o mocy słowa i o odpowiedzialności moralnej człowieka.
Przenośnia jako alibi – teologia grzechu kontra retoryka cynizmu
Krzysztof Stanowski, wypowiadając publiczne obelgi pod adresem urzędniczki skarbówki, a następnie próbując przedstawić je jako „metaforę”, stosuje technikę starożytną jak sam diaboł: non serviam – nie służę, a raczej manipuluję. Stawiszyński słusznie zauważa, że interpretacja Stanowskiego stanowi „propozycję wysoce innowacyjną”, która w praktyce oznacza zniesienie podziału na sformułowania obraźliwe i nieobraźliwe. Jednakże autor felietonu nie wyciąga z tego wniosku, który wynikałby z niezmiennego nauczania Kościoła.
Św. Paweł Apostoł w Liście do Efezjanów stanowczy ostrzega: „A wszelka złość, i gniew, i wściekłość, i krzyk, i bluźnierstwo niechaj was opuszczą wraz z wszelką złością” (Ef 4,31). Nie ma tu mowy o „metaforach” ani „przenośniach”. Słowo wypowiedziane z nienawiści jest grzechem – niezależnie od tego, czy mówiący twierdzi, że „nie miał na myśli dosłownie”. Chrystus Pan jasno nauczał: „A powiadam wam, że za każde słowo próżne, które wypowiedzą ludzie, zdadzą sprawę w dzień sądu” (Mt 12,36). Nie ma tu żadnego wyjątku dla „erudytów kanału Zero”.
Stawiszyński pisze, że „wypowiadane publicznie pod czyimś adresem wulgarne słowa lub pogróżki wtedy i tylko wtedy stanowią problem, kiedy wypowiadający traktuje dosłownie to, co mówi” – i to jest właśnie sedno herezji modernistycznej, która redukuje moralność do subiektywnej intencji, odrzucając obiektywną naturę grzechu. Tymczasem św. Tomasz z Akwinu w Summa Theologiae (II-II, q. 72, a. 2) uczy, że obelga (contumelia) jest grzechem przeciwko miłości bliźniego, ponieważ poniża godność drugiego człowieka – niezależnie od tego, czy mówiący „miał na myśli” czy nie. Godność ta nie wynika z subiektywnej oceny mówiącego, lecz z tego, że człowiek jest stworony na obraz i podobieństwo Boże (Imago Dei, Rdz 1,27).
Degrengolada dyskursu publicznego – symptom, nie przyczyna
Stawiszyński traktyzuje upadek języka publicznego jako problem kulturowy i społeczny, co jest prawdą, ale prawdą powierzchowną. Prawdziwa przyczyna degrengolady polskiego dyskursu publicznego leży w duchowej apostazji, która jest owocem soborowej rewolucji. Gdy Chrystost zostaje usunięty z życia publicznego, gdy Kościół zredukowany zostaje do „instytucji względnie niezależnej od wielkiego kapitału” (jak pisze Stawiszyński w innym felietonie o Leonie XIV i AI), wtedy język staje się narzędziem nienawiści, a nie komunikacji prawdy.
Pius XI w encyklice Quas Primas (1925) nauczał, że „gdy Boga i Jezusa Chrystusa usunięto z praw i z państw i gdy już nie od Boga, lecz od ludzi wywodzono początek władzy, stało się iż zburzone zostały fundamenty pod tąż władzą”. To samo dotyczy języka: gdy Bóg zostaje usunięty z dyskursu publicznego, język staje się narzędziem przemocy, a nie prawdy. Stawiszyński widzi symptom – „ocean nienawiści, pogardy i szyderstw” – ale nie widzi przyczyny, która jest apostazją od Chrystusa i Jego Kościoła.
Autor Tygodnika Powszechnego pisze, że „trzeba być albo skrajnym cynikiem, albo człowiekiem o wyjątkowo wąskich horyzontami, żeby tego nie widzieć”. Zgoda – ale trzeba być również człowiekiem o wąskich horyzontach duchowych, żeby widzieć upadek języka, a nie widzieć upadeku wiary, który jest jego przyczyną. Stawiszyński, mimo że pisze o „horyzontach” w „trybie metaforycznym”, sam nie potrzebuje sięgać po horyzont nadprzyrodzony – a bez tego każda analiza społeczna jest niepełna i prowadzi do fałszywych wniosków.
Hipokryzja obu stron barykady – prawda bez miłosierdzia
Stawiszyński słusznie zauważa, że „mnóstwo profili, ośrodków medialnych i osób, które się wypowiedzią Stanowskiego demonstracyjnie oburzają, to dystrybutorzy nienawiści, pogardy i szyderstw, tyle że z drugiej strony barykady”. To jest prawda, którą należy powiedzieć głośno: hipokryzja nie jest własnością jednego obozu. Jednakże z tej prawdy nie wynika, że oba obozy są równie złe, ani że nie ma obiektywnego kryterium do oceny moralnej.
Katolicka nauka uczy, że zło nie jest relatywne – jest obiektywnym brakiem dobra. Grzech obelgi, pogardy i nienawiści jest grzechem niezależnie od tego, kto go popełnia i w jakim „obozie” się znajduje. Stawiszyński, zamiast wskazać na obiektywne kryterium moralne (które znajduje się w nauce Kościoła), poprzestaje na konstatacji, że „wszyscy toniemy” w oceanie nienawiści. To jest pesymizm bez nadziei – a nadzieja katolicka nie polega na tym, że „wszyscy jesteśmy równo zli”, lecz na tym, że istnieje Źródło odkupienia, które może przemienić serce każdego człowieka.
Św. Pius X w encyklice Pascendi Dominici gregis (1907) ostrzegał przed modernistami, którzy redukują religię do „uczucia religijnego” i subiektywnego przeżycia. Stawiszyński, mimo że nie jest modernistą w ścisłym sensie, stosuje podobną metodę: zamiast odwołać się do obiektywnej nauki Kościoła, analizuje zjawisko języka nienawiści w kategoriach psychologicznych i socjologicznych. To jest typowe dla „kościoła” posoborowego, który zastąpił teologię psychologią, a katechezę – analizą medialną.
Co mówiłby św. Antoni o „metaforach” nienawiści?
Św. Antoni z Padwy, jeden z największych kaznodziejów w dziejach Kościoła, w swoich kazaniach (Sermones Dominicales) wielokrotnie ostrzegał przed grzechem obelgi i nienawiści. Uczył, że słowo jest darem Bożym, który ma służyć do budowania, a nie do niszczenia. „Słowo wypowiedziane z nienawiści jest jak miecz, który rani zarówno tego, kto go używa, jak i tego, kto jest raniony” – to nie jest metafora, lecz prawda moralna, która wynika z natury słowa jako narzędzia komunikacji między ludźmi stworzonymi na obraz Boży.
Stawiszyński, zamiast odwołać się do tej nauki, poprzestaje na ironicznym komentarzu: „Przy czym słowa 'horyzont’ użyłem tu oczywiście w trybie metaforycznym”. To jest właśnie ten sam mechanizm, który krytykuje w Stanowskim – ucieczka w ironię i „metaforę”, zamiast stanowczej konfrontacji z prawdą. Autor Tygodnika Powszechnego, mimo że krytykuje degrengoladę języka, sam ucieka się do tego samego środka stylistycznego, który demaskuje.
Wniosek – bez Chrystusa nie ma naprawy dyskursu
Cała analiza Stawiszyńskiego, mimo że zawiera trafne obserwacje, jest w istocie bezradna, ponieważ nie sięga po jedyną skuteczną broń przeciwko nienawiści – łaskę Bożą, która płynie z sakramentów świętych. Dopóki człowiek nie otrzyma łaski uświęcającej, dopóty będzie podlegał pokusom nienawiści, pogardy i obelgi – niezależnie od tego, czy jest „erudytem kanału Zero”, czy „moralistą w piórkach”.
Pius XI w Quas Primas nauczał, że „Chrystusowi Panu dana jest wszelka władza na niebie i na ziemi: skoro ludzie najdroższą Krwią Jego odkupieni, nowym jakby prawom poddani zostali Jego panowaniu: skoro wreszcie panowanie Jego całą naturę ludzką obejmuje, jasną jest rzeczą, że nie ma w nas władzy, która by wyjęta była z pod tego panowania”. To panowanie Chrystusa obejmuje również język – i dopóki nie przyjmiemy tego panowania w naszych słowach, dopóty będziemy tonąć w oceanie nienawiści, nawet jeśli udajemy, że to jest „metafora”.
Stawiszyński kończy swój felieton pesymistycznie: „Doprawdy, trzeba być albo skrajnym cynikiem, albo człowiekiem o wyjątkowo wąskich horyzontami, żeby tego nie widzieć”. Odpowiedź katolicka jest inna: trzeba być człowiekiem wiary, żeby widzieć, że naprawa dyskursu publicznego nie polega na lepszych „metaforach”, lecz na nawróceniu serca – a to nawrócenie jest możliwe tylko w prawdziwym Kościele Chrystusa, w sakramencie pokuty, w Najświętszej Ofierze Mszy Świętej, w posłuszeństwie niezmiennemu Magisterium. Bez tego wszelka analiza medialna jest tylko intelektualną zabawą, która nie służy zbawieniu dusz.
Za artykułem:
Stanowski chce zamknąć dyskusję o obelgach pod adresem urzędniczki. Średnio mu wychodzi (tygodnikpowszechny.pl)
Data artykułu: 17.06.2026
