Portal Tygodnik Powszechny (9 czerwca 2026) publikuje obszerne wywiady z Michałem Sowińskim i Dorotą Pociask-Frącek, przedstawiającąc tegoroczną, 17. edycję Industriady jako „święto Szlaku Zabytków Techniki”. Artykuł opisuje ewolucję wydarzenia od zwiedzania poprzemysłowych obiektów (kopalń, hut, elektrowni) ku narracji o „ludziach, pamięci, tożsamości i doświadczaniu regionu”. Hasło tegorocznej edycji brzmi „Twarze przemysłu” i ma przesunąć uwagę z maszyn na człowieka. Wydarzenie ma charakter dwudniowy (12-14 czerwca), obejmuje 48 obiektów w 30 miejscowościach i ponad 400 wydarzeń. Artykuł przedstawia to jako sukces regionalnej polityki kulturowej i turystycznej, podkreślając nowe technologie, robotykę i digitalizację dziedzictwa. Jednak pod tą warstwą kulturowej celebracji kryje się głębsza analiza: czy ta narracja o „przemysłowym dziedzictwie” nie jest w istocie formą sekularyzacji pamięci, pozbawioną transcendencji i zredukowaną do estetyzacji przestrzeni, która kiedyś była areną ludzkiego trudu, ale i duchowego znaczenia?
Redukcja człowieka do „twarzy” w narracji o przemyśle
Artykuł otwiera się od deklaracji o przesunięciu akcentu z maszyn na ludzi: „Chcemy przesunąć uwagę na ludzi. Na tych, którzy ten przemysł tworzyli, którzy pracowali w kopalniach, hutach, elektrowniach, na kolei, w zakładach włókienniczych”. To pozornie humanistyczne zadeklarowanie jest jednak pozbawione fundamentalnego wymiaru: człowiek jest tu redukowany do funkcji pracownika, a jego godność do roli w „opowieści przemysłowej”. Nie ma tu mowy o człowieku jako istocie stworzonej na obraz i podobieństwo Boga, o jego powołaniu do życia nadprzyrodzonego, o duchowej wymianie, która nadaje sens jego trudowi. Zamiast tego mamy retorykę typowo świecką, w której „doświadczenie człowieka” staje się eksponatem w muzeum, a pamięć o pracy zastępuje pamięć o Bogu.
Dorota Pociask-Frącek mówi o „pamięci, tożsamości, doświadczaniu regionu” – ale tożsamość ta jest czysto immanentna, zakorzeniona w krajobrazie przemysłowym, a nie w prawdzie objawionej. Kiedy mówi się o „twarzach górników, hutników, kolejarzy”, nie pyta się o ich wiarę, o ich nadzieję na zbawienie, o ich relację z Chrystusem. Są oni jedynie „twarzami” – elementami dekoracyjnego krajobrazu kulturowego, a nie duszami o nieskończonej wartości. To jest właśnie ta redukcja, którą potępił papież Pius XI w encyklice Quas Primas (1925), gdy ostrzegał przed światem, który usuwa Chrystusa z życia publicznego i prywatnego, zastępując Go kultem człowieka i jego osiągnięć.
Technologia jako substytut transcendencji
Jednym z najbardziej symptomatycznych elementów artykułu jest entuzjastyczne podejście do nowych technologii. Michał Sowiński deklaruje: „Możemy o sztucznej inteligencji mówić pozytywnie albo krytycznie, ale na pewno nie możemy jej lekceważyć. Dzisiejsza Industriada powinna więc łączyć pamięć o dawnym przemyśle z pytaniem o przyszłość technologii i pracy”. Dalej zapowiada spektakl multimedialny z użyciem robotów i technologii robotycznych, który ma pokazać, że „nowe technologie są ważne, ciekawe i przyszłościowe”.
To jest klasyczny przykład modernistycznej utopii, w której technologia staje się odpowiedzią na ludzkie pytania o sens. Zamiast szukać odpowiedzi w Bogu i Jego prawdzie, szuka się jej w innowacjach technologicznych. Św. Pius X w dekrecie Lamentabili sane exitu (1907) potępił jako błąd twierdzenie, że „postęp nauk wymaga reformy pojęcia nauki chrześcijańskiej” (propozycja 64). Tymczasem w artykułowym świecie właśnie dzieje się odwrotnie: nauka chrześcijania jest reformowana na rzecz postępu technologicznego, a nie odwrotnie.
Sowiński mówi o digitalizacji dziedzictwa: „Digitalizujemy kościoły, kopalnie, huty, ale także opowieści. Staramy się zapisywać to, co jeszcze można przekazać młodszym pokoleniom”. Ale jaką „opowieść” zapisuje się, gdy pomija się Boga? Kościół katolicki jest zredukowany do obiektu digitalizacji – do zabytku, a nie do żywego organizmu, w którym Chrystus obecny jest w Najświętszym Sakramencie. To jest duchowa pustka ubrana w nowoczesną technologię.
Iluzja „społeczności” bez wspólnoty wiary
Artykuł podkreśla wymiar społeczny przemysłu: „Każda kopalnia czy huta miała swoje zaplecze społeczne. Tam nie tylko pracowano, tam toczyło się życie”. Mówi się o „migracjach, pracy kobiet, kulturze robotniczej, domach kultury, ogródkach działkowych, życiu sąsiedzkim”. To są fakty, ale bez kontekstu duchowego stają się one jedynie elementami socjologicznego opisu, a nie prawdziwej wspólnoty.
Prawdziwa wspólnota ludzka może istnieć tylko w Chrystusie i przez Chrystusa. Jak nauczał papież Pius XI w encyklice Quas Primas: „Królestwo Odkupiciela naszego obejmuje wszystkich ludzi (…) On jest źródłem zbawienia dla jednostek i dla ogółu”. Bez Chrystusa „społeczność” jest jedynie zbiorem ludzi zeprzechnionych przez wspólne doświadczenia, ale nie zjednoczonych w jednym Ciele Chrystusa.
Artykuł wspomina o „Pamiętnikach kobiet z rodzin górniczych” Moniki Glosowitz, gdzie kobiety opowiadają o życiu przy kopalni. Ale gdzie w tych opowieściach jest mowa o modlitwie, o sakramentach, o nadziei na wieczność? Gdzie jest to, co najważniejsze w życiu człowieka – jego relacja z Bogu? To jest milczenie, które demaskuje całą narrację: jest to świat, który zatarł się o Bogu, a teraz próbuje znaleźć sens w samej sobie.
Estetyzacja cierpienia i „mroczniejsza strona”
Artykuł wspomina o „mroczniejszej stronie przemysłowego dziedzictwa” – o wpływie na zdrowie, środowisko i życie lokalnych społeczności, nawiązując do serialu „Ołowiane dzieci” Macieja Pieprzycy. To jest ważny wątek, ale bez kontekstu teologicznego staje się on jedynie elementem dramatycznej narracji, a nie wezwaniem do sprawiedliwości i nawrócenia.
Prawdziwa sprawiedliwość wymaga uznania, że człowiek jest istocą o duchu i ciele, która zasługuje na godność niezależnie od warunków ekonomicznych. Ale artykuł nie wykracza poza retorykę „odpowiedzialności” i „relacji z dzielnicą” – kategorie czysto świeckie, które nie mają mocy przemiany serca człowieka. Jak nauczał św. Paweł: „Nie odbiera rzeczy ziemskich Ten, który daje Królestwo niebieskie!” (Hymn Crudelis Herodes). Industriada, w swojej obecnej formie, skupia się na rzeczach ziemskich, zapominając o Królestwie niebieskim.
Regionalizm bez prawdy objawionej
Hasło „Twarze przemysłu” i cała narracja o „śląskości” jako „żywej tożsamości” jest przykładem regionalizmu, który zastępuje wiarę. Dorota Pociask-Frącek mówi: „Śląskość to żywa tożsamość, w której odnajduje się coraz więcej ludzi. Ten regionalizm widać na każdym kroku, bo nie chodzi tu o skansen, o którym raz na jakiś czas ktoś sobie przypomni”.
Ale tożsamość regionalna nie może być substytutem tożsamości w Chrystusie. Człowiek nie jest definiowany przez region, w którym żyje, ani przez przemysł, który go otacza. Jest on definiowany przez swoje stworzenie na obraz Boga i przez powołanie do uczestnictwa w życiu Bożym. Jak przypominał św. Paweł: „Nie ma już Żyda ani poganina, niewolnika ani wolnego, mężczyzny ani kobiety, bo wszyscy jesteście jedno w Chrystusie Jezusie” (Gal 3,28).
Regionalizm bez Boga staje się bożkiem – bożkiem ziemi, bożkiem pracy, bożkiem pamięci ziemskiej. To jest właśnie to, co potępił papież Pius XI, mówiąc o świecie, który „wyrzeka się i nie chce uznać panowania Zbawiciela naszego”.
Digitalizacja dziedzictwa bez dziedzictwa duchowego
Artykuł kończy się deklaracją o digitalizacji: „Być może za kilka pokoleń ktoś do nich wróci, doceni naszą pracę i po raz kolejny odkryte zostanie wielowymiarowe piękno Śląska”. To jest piękno czysto estetyczne, pozbawione wymiaru duchowego. Co z „digitalizacją” modlitwy, świętych sakramentów, życia w łasce Bożej? Czy to też ma być „zapisane” dla przyszłych pokoleń?
Prawdziwe dziedzictwo Śląska – jak każdego regionu – to nie tylko kopalnie, huty i wąskotorówki. To przede wszystkim wiara katolicka, która kształtowała serca ludzi pracujących w tych zakładach. To modlitwa, która towarzyszyła im przed wejściem do szybu. To sakramenty, które umacniali w trudach codzienności. To jest to, co artykuł całkowicie pomija, redukując dziedzictwo do muzealnych eksponatów i multimedialnych spektakli.
Podsumowanie: Industriada jako odbicie duchowej naszych czasów
Artykuł z „Tygodnika Powszechnego” jest jaskrawym świadectwem duchowej pustki, w której funkcjonuje współczesna kultura. Industriada 2026, przy całym swoim kulturalnym bogactwie i technologicznej innowacyjności, jest celebracją człowieka bez Boga, pracy bez transcendencji, pamięci bez nadziei.
Należy oddać sprawiedliwość autorom: nie mają oni złej woli. Chcą oni zachować pamięć o przeszłości i budować przyszłość. Ale bez Chrystusa, który jest „Prawdą” (J 14,6), każda taka próba jest skazana na duchową pustkę. Jak nauczał papież Pius XI w encyklice Quas Primas: „Gdy Boga i Jezusa Chrystusa (…) usunięto z praw i z państw i gdy już nie od Boga, lecz od ludzi wywodzono początek władzy, stało się iż zburzone zostały fundamenty pod tąż władzą”.
Prawdziwa Industriada – prawdziwe święto przemysłu – powinna być świętem człowieka w całej jego pełności: ciała i duszy, pracy i modlitwy, trudu i nadziei na wieczność. Dopóki jednak Chrystus jest pomijany w narracji o przemyśle, dopóty będzie to jedynie fasada – piękna, ale pusta, niczym szyb „Warszawa II” na dawnej kopalni, z którego widać panoramę miasta, ale nie widać Boga.
Za artykułem:
Ludzie i maszyny. Rusza kolejna edycja śląskiej Industriady (tygodnikpowszechny.pl)
Data artykułu: 09.06.2026
